Otomotiv yan sanayisine parça üreten bir işletme, havacılık sektöründen sipariş aldığında mevcut kalite altyapısının önemli bir bölümünü kullanabilir. Ancak yeni müşterinin istediği belgeler, teknik değişiklik kuralları ve ürün kabul yöntemleri farklılaşabilir. Aynı tezgâhta işlenen iki parça için aynı kayıt düzeninin yeterli olduğu varsayılmamalıdır.
IATF 16949 ve AS9100, işletmelerin kalite yönetimini sektör ihtiyaçlarıyla birlikte ele almasını sağlar. Aralarındaki farkı anlamak, bir standardı diğerinden daha güçlü ilan etmekten ziyade doğru süreçleri kurmaya yardımcı olur. Bu rehberde havacılık karşılaştırmasının odağı AS9100’dür; ilk ürün muayenesi ve kalite planlama için ilgili diğer havacılık standartları da ayrıca ele alınır.
IATF 16949 nedir, AS9100 hangi alana yöneliktir?
IATF 16949, otomotiv kalite yönetim sistemi standardıdır ve ISO 9001 ile birlikte kullanılır. Otomotiv tedarik zincirinde kalite yönetimini sektör gereklilikleriyle tamamlar. Uygulanabilir kapsam, müşteri şartları ve belgelendirme uygunluğu firma özelinde değerlendirilmelidir.
AS9100 ise havacılık, uzay ve savunma kuruluşlarına yönelik kalite yönetim gerekliliklerini ISO 9001 temeli üzerinde genişletir. Ürün güvenliği, konfigürasyon yönetimi ve sahte parça önleme gibi sektörel başlıkları içerir. Her iki sistemde de uygulamanın ilgili ürün, faaliyet ve müşteri beklentileriyle bağlantısı kurulmalıdır.
Ortak temel işletmeye ne kazandırır?
Süreçlerin tanımlanması, çalışan yetkinliği, doküman kontrolü, iç denetim ve iyileştirme her iki alanda da önemlidir. Bir işletme mevcut süreç haritasını yeni sektör için başlangıç noktası olarak kullanabilir. Bununla birlikte ortak altyapı, ilave gerekliliklerin kendiliğinden karşılandığı anlamına gelmez.
Pratik başlangıç, tamamlanmış bir sipariş üzerinden işleyişi incelemektir. Hangi teknik belge kullanılmış, ölçüm sonucu nerede tutulmuş ve teslim kararı nasıl verilmiş? Bu sorulara verilen cevaplar, mevcut sistemin güçlü yönlerini ve yeni kapsam için geliştirilmesi gereken alanları gösterir.
İki yaklaşım arasındaki temel farklar
Aşağıdaki karşılaştırma uygulama odağını özetler. Her ürünün gereklilikleri, ilgili standartlar ve müşteri şartları üzerinden ayrıca belirlenmelidir.
KonuOtomotiv yaklaşımıHavacılık yaklaşımıAna kalite standardıIATF 16949, ISO 9001 ile birlikteAS9100, ISO 9001 temelinde ilave şartlarlaÜrün ve proses hazırlığıAPQP, kontrol planı ve ilgili müşteri şartlarıProje şartları; uygulanıyorsa 9145 kapsamında APQP/PPAPOnay kanıtlarıMüşterinin istediği PPAP ve kabul kayıtlarıUygulanıyorsa 9102 FAI ve diğer müşteri kabul kayıtlarıDeğişiklik yönetimiÜrün/proses değişikliği ve müşteri onay şartlarıKonfigürasyon, revizyon ve ilgili onay şartlarıDijital kayıt ihtiyacıÜretim, ölçüm ve kabul kayıtlarının bağlantısıÜretim geçmişi, teknik tanım ve kabul kayıtlarının bağlantısı
Üretim hacmini tek belirleyici olarak görmeyin
Otomotivde seri üretim, havacılıkta düşük adetli üretim örnekleri yaygındır; ancak bunlar bütün firmalara uyan kesin sınıflar değildir. Havacılıkta da tekrarlayan üretimler, otomotivde de düşük hacimli işler bulunabilir. Kayıt yöntemini sektör adı kadar gerçek üretim akışına göre tasarlamak gerekir.
Bursa’da otomotiv bağlantı parçaları üreten bir işletmeyi düşünelim. Bir makine ayarının çok sayıda ürünü etkileyebilmesi, proses değişkenliğinin takibini önemli hale getirir. Aynı işletmenin az sayıda havacılık parçası üretmesi ise her işin teknik tanımının ve kabul paketinin ayrıca ele alınmasını gerektirebilir. Bunlar açıklama amaçlı senaryolardır.
APQP, PPAP ve FAI arasındaki farkları doğru okuyun
AIAG’nin otomotiv kalite araçları içinde APQP, kontrol planı, PPAP, FMEA, MSA ve SPC bulunur. APQP ürün kalite planlamasını, PPAP üretim parçası onay sürecini destekler. FMEA olası hataları ve etkilerini, MSA ölçüm sistemini, SPC ise prosesin istatistiksel takibini ele alır. Kullanılacak yöntem ve teslim kapsamı müşteri beklentileriyle birlikte belirlenmelidir.
Havacılıkta 9102, ilk ürün muayenesi yani FAI gerekliliklerini tanımlar. FAI ile PPAP aynı teslim dosyası veya birbirinin otomatik karşılığı değildir. Ayrıca APQP ve PPAP yalnızca otomotivde kullanılmaz: IAQG’nin 9145 standardı havacılık, uzay ve savunma için bu süreçleri tanımlar. Uygulanabilirliği sözleşme ve ilgili şartlarla değerlendirilmelidir.
Onay paketini üretim kayıtlarından ayrı düşünmeyin
Bir ürün onay dosyası hazırlanırken kullanılan resim, malzeme ve ölçüm kayıtlarının üretimle bağlantısı korunmalıdır. Aynı isimli dosyaların farklı revizyonlarla saklanması, incelemeyi zorlaştırabilir. Ürünün hangi teknik tanıma göre üretildiği açık olmalıdır.
Bu kayıt düzenini yerli yazılımla değerlendirmek için Arima ERP’nin resmî sitesini inceleyebilirsiniz. Üretim, stok ve kalite bağlantısının kendi işleyişinize nasıl uyarlanacağını konuşurken, örnek bir otomotiv işiyle örnek bir havacılık işini birlikte kullanmak yararlıdır.
İzlenebilirlik her iki sektörde nasıl kurulmalı?
İzlenebilirlik düzeyi ürünün niteliğine, uygulanabilir gerekliliklere ve müşteri şartlarına göre belirlenir. Her havacılık parçasına mutlaka seri numarası verileceği veya otomotivde yalnızca lot takibinin kullanılacağı varsayımı doğru değildir. Gerekli kimliğin hangi aşamalarda korunacağı somut biçimde tanımlanmalıdır.
Mal kabulde oluşan kimlik bilgisi, depo hareketi ve iş emriyle ilişkilendirilebilir. Parti bölündüğünde, yeniden işleme yapıldığında veya ürün dışarı gönderildiğinde bağlantı korunmalıdır. Kalite sorunu yaşanırsa ilgili malzemeye geri dönmek ve aynı kaynaktan üretilen diğer ürünleri bulmak hedeflenir.
Eskişehir’de havacılık imalatı örneği
Eskişehir’de hassas işleme yapan bir firmanın aynı malzeme partisinden farklı iş emirleri açtığını düşünelim. Parçaların teknik resimleri farklıysa, malzeme ortaklığı tek başına ürün kayıtlarını birleştirmek için yeterli değildir. Her işin kendi revizyonu, operasyonları ve kabul durumu takip edilir.
Arima ERP’nin iş emri, barkod ve kalite bağlantısını örnek bir ürün üzerinden incelemek için ücretsiz demo talebi oluşturabilirsiniz. Demoda parti bölünmesi ve yeniden işleme senaryolarını da ele almak, günlük kullanım ihtiyaçlarını daha açık gösterir.
Teknik değişiklik ve müşteri özel şartlarını yönetin
Ürün tanımı veya proses değiştiğinde etkilenebilecek iş emirleri, stoklar ve onay kayıtları belirlenmelidir. “Yeni dosya geldi” bilgisinin yalnızca mühendislik bölümünde kalması, sahada eski talimat kullanımına yol açabilir. Değişikliğin değerlendirilmesi ve çalışanlara aktarılması için sorumluluklar açık olmalıdır.
Müşterilerin ilave şartları da sipariş incelemesine dahil edilmelidir. Kontrol sıklığı, rapor formatı veya bildirim beklentisi farklılaşabilir. İşletme, bu şartların nerede tutulduğunu ve uygulanmasının kim tarafından kontrol edildiğini tanımlayabilir. Tek bir genel kontrol formunun bütün müşteriler için yeterli olduğu varsayılmamalıdır.
Belge erişimi ile kullanım yetkisini birlikte tasarlayın
Operatörün güncel talimata erişmesi, kayıt sisteminin temel ihtiyaçlarından biridir. Bunun yanında belgeyi kimin değiştirebildiği ve onayladığı belirlenmelidir. Eski revizyonların geçmiş incelemelerde erişilebilir olmasıyla üretimde kullanılmasının engellenmesi farklı ihtiyaçlardır.
Mevcut revizyon akışınızı Arima ekibine destek@arvena.com.tr üzerinden anlatabilirsiniz. Örnek iş emri ve doküman listesi üzerinden görüşmek, yazılımda hangi bağlantı ve yetkilerin değerlendirilmesi gerektiğini netleştirir.
Ölçüm, proses kontrolü ve uygunsuzluk kayıtlarını ilişkilendirin
Ölçüm cihazının kalibrasyon durumu, ölçüm yönteminin uygunluğu ve elde edilen verinin anlamı ayrı konulardır. Bir cihazın kalibre edilmiş olması, kullanılan ölçüm sürecinin bütün ihtiyaçları karşıladığını tek başına göstermez. İşletme, ürün ve kontrol şartlarına göre uygun değerlendirmeleri yapmalıdır.
Üretimde ölçülen değerlerin zaman içindeki değişimi takip edilebilir. Örneğin takım aşınmasının bir ölçü üzerinde etkisi varsa müdahale kararı, ilgili iş emri ve kontrol kaydıyla bağlantılı tutulabilir. Hata görüldüğünde yalnızca son parçayı ayırmak yerine etkilenmiş olabilecek üretim aralığı da incelenebilir.
Düzeltici faaliyetin sonucunu doğrulayın
Uygunsuzluk kayıtlarında hatanın tanımı, etkilenen ürünler ve alınan karar açık olmalıdır. Yeniden işleme ile sorunun tekrarını önleyen faaliyet aynı şey değildir. Kök neden araştırması sonrasında uygulanan önlemin sonraki işlerde işe yaradığı kontrol edilmelidir.
Kalite akışının üretim kayıtlarıyla birlikte yönetilmesini konuşmak için 0212 823 54 61 üzerinden Arima ekibine ulaşabilirsiniz. Görüşmeye tekrar eden bir hata örneğiyle başlamak, ihtiyaçların somutlaştırılmasını sağlar.
Tedarikçi ve fason prosesleri sektöre göre değerlendirin
Tedarikçinin hangi ürün veya proses kapsamında kabul edildiği bilinmelidir. İşletmenin bir sektördeki deneyimi, yeni müşteri tarafından bütün faaliyetlerinin onaylandığı anlamına gelmez. Gereken teknik belgeler ve kabul şartları satın alma siparişine doğru aktarılmalıdır.
Fason işlemlerde gönderilen ürün kimliği ve işlem şartları korunur. Dönüşte işlem raporuyla kabul edilen parti eşleştirilir. Eksik belge veya şüpheli sonuç görüldüğünde karar yetkisi ve bekletme yöntemi açık olmalıdır. Performans takibinde teslim gününün yanında kullanılabilir miktar ve kalite etkisi de incelenebilir.
İki sektörü tek yönetim altyapısında ele alın
Ortak satın alma, depo ve üretim akışları birlikte yönetilebilir; müşteri veya ürün bazındaki farklılıklar ayrıca korunmalıdır. Bu yaklaşımı değerlendirmeye başlamak için Hemen Başla adresini kullanabilirsiniz. Bu bağlantı, ücretsiz demo talep sayfasından ayrıdır.
Birlikte uygulama için nasıl yol haritası hazırlanır?
Önce mevcut süreçler ve yeni kapsamın ihtiyaçları karşılaştırılır. Bir otomotiv ürünü ve bir havacılık ürünü seçilerek siparişten sevkiyata kayıtlar incelenir. Ortak adımlar ve farklı onay noktaları görünür hale getirilir. Eksikler için sorumlu, hedef tarih ve tamamlanma kanıtı belirlenir.
Pilot çalışmada operatörlerin veri giriş yükü de değerlendirilmelidir. Aynı bilgi farklı formlara tekrar yazılıyorsa sadeleştirme fırsatı olabilir. Bununla birlikte farklı müşteri kayıtlarının anlamı korunmalıdır. Kullanılmayan karmaşık ekranlar yerine gerçek iş akışına uygun bir düzen hedeflenir.
ERP seçerken sınırları netleştirin
Arima ERP, üretim ve kalite kayıtlarının birlikte ele alınmasını destekleyebilir. Ancak FMEA, MSA, SPC, PPAP veya FAI ihtiyaçlarının tamamının otomatik karşılandığı varsayılmamalıdır. Gerekli fonksiyonlar, entegrasyonlar ve uzmanlık desteği kurulum kapsamında ayrıca doğrulanmalıdır.
Firmanızın iki sektördeki süreçlerini konuşmak için WhatsApp üzerinden +90 533 500 84 34 numarasına ulaşabilirsiniz. Kullandığınız kayıt yöntemini ve en sık yaşadığınız darboğazı paylaşmak, değerlendirmeyi somut ihtiyaçlar üzerinden başlatır.
Sıkça sorulan sorular
IATF 16949 belgesi AS9100 yerine geçer mi?
Hayır. Ortak kalite yönetim temeli bulunsa da sektör kapsamları ve ilave gereklilikler farklıdır. Yeni sektöre geçişte müşterinin beklentileri ve ilgili belgelendirme kapsamı ayrıca değerlendirilmelidir.
AS9100 sahibi firma otomotiv müşterisine üretim yapabilir mi?
Teknik ve ticari uygunluk, müşterinin kabul şartlarıyla birlikte değerlendirilir. AS9100 belgesi tek başına otomotiv müşterisinin bütün beklentilerini veya IATF belgelendirme gerekliliğini karşıladığı anlamına gelmez.
PPAP yalnızca otomotivde mi kullanılır?
Hayır. IAQG’nin 9145 standardı havacılık, uzay ve savunma için APQP ve PPAP süreçlerini tanımlar. Projede hangi yöntemin uygulanacağı ilgili sözleşme ve müşteri şartları üzerinden belirlenmelidir.
FAI ile PPAP dosyası aynı mıdır?
Hayır. Amaç ve teslim kapsamları otomatik olarak eşdeğer değildir. Müşterinin istediği kanıtlar incelenmeli; farklı isimli süreçlerin aynı dosyayla karşılandığı varsayılmamalıdır.
ERP kullanmak kalite belgesi almayı garanti eder mi?
Hayır. Yazılım kayıt yönetimini destekler; belgelendirme kuruluşun ilgili gereklilikleri uygulaması ve denetim kanıtları üzerinden yürütülür. Çalışan yetkinliği ve süreç sorumluluğu yazılımdan bağımsız olarak korunmalıdır.
